شبکه‌ی دیدگاه: نیروهای سرنگونی‌طلب متحد شوید didgah      

صفحه‌ی نخست‌

حقوق بشر

يادداشت هفته

 پيوندها 

سه شنبه ۴ ارديبهشت ۱۳۹۷ - ۲۴ آوریل ۲۰۱۸



سايت ديدگاه


اگر عضو یکی از شبکه‌های زیر هستید می‌توانید این مطلب را به شبکه‌ی خود ارسال کنید:
فیس بوک Yahoo Google Twitter Delicious دنباله بالاترین

مصدق؛ نامی فراموش ناشدنی در تاریخ ایران زمین
علی فیاض

علي فياض

مصدق؛ نامی فراموش ناشدنی در تاریخ ایران زمین

علی فیاض

امروز، سالگرد درگذشت زنده یاد دکتر محمد مصدق است. مردی که به شهادت تاریخ، منافع ملی را بر منافع خودی و غیر خودی ترجیح داد. مردی که با صدای بلند اعلام کرد که "من ایرانی و مسلمانم و بر علیه آنچه که ایرانیت و اسلامیت را تهدید می کند، ایستاده ام" (1) و در عین حال رو در روی سلف خمینی، یعنی "آیت الله" کاشانی نیز ایستاد!

مصدق، امیر کبیری در دوران معاصر بود. امیرکبیری کم اشباه و تساهل پذیر، و  نه کم حوصله چون امیر کبیر که در رابطه با بهاییت عطوغتی نورزید. مصدق باز مانده ای از نسل قجر بود. مردی که به تعبیر شریعتی، معجزه ای بود بر خاسته از دربارهای سلطنه ها و لجنزارهای اشرافیت...

مردی که در هنگامه مبارزه با استعمار و استبداد، و در اوج آماج قرار گرفتن از سوی نیروهای رادیکال و "چپ" گرا، دموکرات مآبانه – همانگونه که در نهاد فکری و سیاسی خود بود – نه جریانی را محدود کرد و نه با همدستی با استبداد موجود، راه را بر بیان نظرات دیگران بست. او آنچنان که شاخک های حساسش، "جغرافیای حرف" را حس کرده بود، به دو معضل عمده زمان خود پی برده برده بود؛

1 – استعمار موجود و غارت نفت و معادن ملی

2 – استبداد، خودکامگی و خود محوری سیاسی

او در آن زمان نگاهش به مبارزه طبقاتی و پدیده استثمار معطوف نبود. چرا که بیش و پیش از همه، نفوذ استعمار و غارت منابع ملی را به چشم می دید. اینکه بورژوازی کمپرداور و سرمایه داری نوپای دلال به خدمت نظام سلطه در آمده بودند، برای او در مرحله اولویت قرار داشتند. او به درستی دریافته بود که استعمار در آن زمان، با قدرت، نیرو و نفوذی که داشت، کمپرادور (دلال) پروری می کرد. دلال ها همیشه وجود داشتند و آماده همکاری و چاکری. اما آنچه که زمینه را برای دلال پروری و دلال آفرینی مهیا می ساخت، همانا نظم موجود بود؛ نظمی که خود جاده صاف کن دلال پروری و چاکری اقتصادی – سیاسی بود. و بدین دلیل بود که او با تکیه بر بازشناسی غرور ملی و  بازیابی اعتبار از دست رفته، پیر استعمار بریتانیا را به نبردی نابرابر به مبارزه طلبید. مبارزه ای که پیروز آن، "گاندی دوم" مشرق زمین بود. پیروزی ای که او را به یک غول بزرگ سیاسی کرد. غولی که نه نه استعمار و امپریالیسم موجود می توانست تحملش کند و نه مونارشی و سلطنت موروثی و نگران موجود!

مصدق اما علیرغم همه ی این موانع، تبدیل به یک غول بزرگ سیاسی شد. مردی که در اندازه گاندی و نهرو، خود را به رخ جهان کشید. تا حدی که گردانندگان تایمز او را به عنوان "مرد سال" جهان برگزیدند. مردی که، وزیر خارجه اش، روزنامه نگار جوان و بی پروایی بود که دربار سلطنتی را به بازی می گرفت و بزرگ منشانه و بی باکانه، محمدرضا پهلوی را "خائنی" می دانست که می خواست "وطن را به خاک و خون بکشد". بزرگ مردی که مصدق کبیر، افتخار ملی شدن صنعت نفت ایران را از دست آوردهای او می دانست.

مصدق اما، که خود برخاسته از محیطی اشرافی و "بورژوایی" بود، آبروی بورژوازی ملی را با شخصیت، وفاداری به آرمان های ملی و در عین حال پذیرش قواعد بازی دموکراسی به جان خریده بود. او نماینده بورژوازی کمپرداور – دلال – نبود. او یک بورژوای ملی گرا بود که در عین حال که به سرمایه دل نبسته بود، سرمایه داری را نیز محدود نکرده بود. سرمایه و گردش آن برای وی مفهومی ملی داشت. او سوسیالیست نبود، اما علیه سوسیالیسم هم نبود. او سلطنت طلب نبود، اما علیه سلطنت نیز نبود. او با همه سر سازش داشت، اما به پرنسیپ ها و ارزش های اخلاقی و سیاسی نیز به شدت پای بند بود. زد و بندها و قرار دادهای سیاسی را محترم می شمرد و بدانها سخت پای بند بود. و شاید یکی از ضعف های آن بزرگ نیز همان بود. و گر نه چرا باید بعد از کودتای 25 مرداد، به کودتای 28 مرداد میدان می داد؟

او نیز همانند بسیاری از چهره های ماندگار ضعف هایی داشت. اما ضعف های او همه قربانی نکات قوت او شدند. نکاتی که او را جاودانه ساختند. ضعف هایی که او داشت، آنچنان ناخواسته، طبیعی، انسانی و صادقانه بودند، که در سایه نکات قوت، مثبت، دوست داشتنی و مردم دوستی او رنگ باختند. و همین برجستگی های مثبت انسانی او بود که از او چهره ای انسانی ساخت. چهره ای که برای تاریخ سرزمین ما ماندگار شد، و بزرگ الگویی برای نسل های آینده.  

مصدق، "مردی که هفتاد سال برای آزادی نالید"، پیشگام نیکو ترین صفت برای یک دولت مدار برجسته معاصر شد. مردی الگو برای دولت مردانی که بعدها جنبش غیر متعهدها را پایه گذاری کردند، ناصر، نهرو، تیتو، سوکارنو ... و دریغا و درد که این افتخار بزرگ ایران زمین به دسیسه شاه و شیخ، به فراموشی سپرده شد.   

 

____________________

1) نقل به مضمون

"یادداشت های روز"، ویژه سایت دیدگاه نوشته می شوند. در صورت تمایل به باز تکثیر متن، لطفا منبع را "یادداشت های روز سایت دیدگاه" قید کنید.

alifayyaz@live.se

منبع: سايت ديدگاه

@ كپي رايت: اين مطلب ويژه سايت ديدگاه تهيه شده است. بازتكثير آن تنها با قيد منبع مجاز است.




نسخه‌ی چاپی  
ارسال اين مطلب به دوستان

در آرشيو سايت ديدگاه:
مطالب ديگر از
علي فياض:



در پیوند با این مطلب نظری ثبت نشده است.

  


[www.didgah.net] [email: irancrises@gmail.com] [© Didgah 1996]
بازچاپ مطالب سایت دیدگاه با ذکر منبع آزاد است.