شبکه‌ی دیدگاه: نیروهای سرنگونی‌طلب متحد شوید didgah      

صفحه‌ی نخست‌

حقوق بشر

يادداشت هفته

 پيوندها 

چهارشنبه ۲۸ شهريور ۱۳۹۷ - ۱۹ سپتامبر ۲۰۱۸



سايت ديدگاه


اگر عضو یکی از شبکه‌های زیر هستید می‌توانید این مطلب را به شبکه‌ی خود ارسال کنید:
فیس بوک Yahoo Google Twitter Delicious دنباله بالاترین

مفهوم سوسیالیزم: - بخش 2

مازیار رازی

 

مراحل رسیدن به جامعه کمونیستی

 


در مورد مفهوم سوسیالیزم از دیدگاه مارکس، کج فهمی های بسیاری در میان سازمان ها و احزاب به اصطلاح مارکسیستی و «چپ» وجود دارد. گرچه تمامی جریانات خود را «سوسیالیست» و

کمونیست پنداشته، اما در مورد اصلی ترین مفهوم مارکسیستی از جامعه آتی برداشت های نا درست و مخدوش داشته و هم اکنون نیز دارند .

بسیاری از جریانات طیف چپ بر اين اعتقاد بوده و هستند كه پرولتاريا به محضكسب قدرت سیاسی و سرنگونی نظام سرمایه داری، وارد ساختن جامعه ی سوسياليستی و یا کمونیستی می شود. برای نمونه- با اتكاء بر اين نظريات- برخی از پيروان سابق مسكو تا پیش از فروپاشی شوروی، آن جامعه را يك جامعه "سوسياليستی" پنداشته و معتقد بودند كه سوسياليزم در شوروی ساخته شده است! و یا در برنامه «حزب کمونیست کارگری» چنین آمده:

«برنامه ما، برقراری فوری يک جامعه کمونيستی است. جامعه ای بدون تقسيم طبقاتی، بدون مالکيت خصوصی بر وسائل توليد، بدون مزدبگيری و بدون دولت... جامعه کمونيستی همين امروز قابل پياده شدن »است.

علت اصلی اين اغتشاشات نظری، در عدم درك صحيح از مفهوم سوسياليزم و بخصوص مرحله ی انتقال از سرمايه داری به سوسياليزم در دیدگاه مارکس، نهفته است.

از دیدگاه مارکس پس از سرنگونی دولت سرمايه داری، و استقرار دولت كارگری، از لحاظ اقتصادی بايد سه مرحله از يكديگر متمايز شوند:

مرحله ی انتقال از سرمايه داری به سوسياليزم*

مرحله‌ی اول كمونيزم- جامعه ی سوسياليستی*

مرحله ی دوم كمونيزم -جامعه ی كمونيستی*

 

 

 

*********

 

 

 

مرحله انتقال از سرمايه داری به سوسياليزم

از ديدگاه ماركس و انگلس، هيچگاه تفاوت كيفی ميان دو مقوله سوسياليزم و كمونيزم وجود نداشت (برای توضیح این موضوع رجوع شود به مباحثات مارکسیستی- بیانیه کمونیزم). سوسياليزم صرفاً مرحله نخست كمونيزم است. در سوسياليزم طبقات و دولت از ميان رفته و به هر فرد در جامعه به اندازه سهمش در توليد اجتماعی از محصول آن توليد تعلق می گيرد. سپس در مرحله كمونيزم- با رشد كيفی نيروهای مولده در سطح جهانی و وفور اقتصادی- به هر كس به اندازه نيازش تعلق می گيرد. اما قبل از رسيدن به جامعه ی كمونيستی (یعنی ابتدا به مرحله نخست- جامعه سوسياليستی- و سپس مرحله دوم آن- جامعه كمونيستی)، جامعه وارد يك مرحله ی مشخص از تكامل می شود: «مرحله گذار از سرمايه داری به سوسياليزم». جامعه ی در حال گذار از سرمايه داری به سوسياليزم عمدتاً از طريق انهدام مالكيت خصوصی بر وسائل توليد (زمين، صنايع، بانك ها و غيره)، انحصار تجارت خارجی و معرفی اقتصاد با برنامه تعيين می شود. در اين جامعه، توليد ديگر توسط قانون ارزش تعيين نمی شود. اما در اين جامعه، برخلاف جامعه آتی سوسياليستی، يك تضاد اساسی ميان وجه توليد كه ديگر غيركاپيتاليستی است و وجه توزيع كه اساساً بورژوائی باقی می ماند، وجود خواهد داشت.

ماركس در "نقد برنامه گوتا"، به تفصيل به بقای نابرابری های اجتماعی در دوران انتقالی و حتی در مراحل اوليه سوسياليزم اشاره می كند. وی علت اين نابرابری ها را بقای معيارهای بورژوايی می .داند- یعنی انگيزه های مادی، مبارزه برای ارتقاء دستمزدها، نابرابری در مصرف و غيره

اين تضاد اساسی دوران انتقالی از اين واقعيت ناشی می شود كه وجه "توليد" سوسياليستی در قياس با وجه توليد سرمايه داری، مرحله بسيار عالی تری از تكامل نيروهای مولده را طلب می كند- مرحله وفور مادی كه معيارهای بورژوائی توزيع را غيرضروری می كند.

در اين مرحله ی گذار، توليد كالائی، طبقات اجتماعی و دولت نيز می بايد مرحله اضمحلال خود را طی كنند. در مرحله انتقالی، از دولت صرفاً برای جلوگيری از بازگشت طبقه ی حاكم سابق و تنظيم فعاليت های اقتصادی روزمره استفاده می شود. با پايان پذيرفتن اين نقش، دولت تحت عنوان «ديكتاتوری انقلابی پرولتاريا» نيز بايد از بين برود. البته سرعت انهدام دولت و طبقات نه تنها بستگی به مبارزات طبقاتی داخلی دارد، كه با مبارزات طبقاتی بين المللی نيز پيوند خورده اند. مارکس در مورد این مرحله

گذار از سرمایه داری به سوسیالیزم بنا بر نظر مارکس اینست که:

"آنچه در اينجا با آن سر و کار داريم جامعه ای کمونيستی است که به جای برآمدن از دل بنيادهائی از آن خويش، از درون جامعه ی سرمايه داری خارج شده است و در نتيجه، و در جميع جهات، چه از نظر اقتصادی و چه از نظر اخلاقی و فکری، همچنان مُهر و نشان جامعه ای را برخود دارد که از شکم آن زاده شده است. در اينجا توليد کننده منفرد دقيقاً همانی را از جامعه دريافت می دارد که خود به جامعه داده است... در اينجا نيز هنوز حق مساوی اصولاً همان حق بورژوائی است... حتی اگر... دو نفر دارای قدرت مساوی باشند و در نتيجه بطور مساوی از صندوق مصرف اجتماعی سهم ببرند، نتيجه واقعی اين خواهد بود که يکی از ديگری بيشتر دريافت خواهد کرد، از ديگری ثروتمندتر خواهد شد... برای جلوگيری از بروز اين مشکلات، بجای اينکه حق را مساوی بدانيم بايد آن را نامساوی کنيم.

اما بروز اين مشکلات اجتناب ناپذير است، چرا که تنها اندک زمانی است که اين جامعه، در پی دردهای زايمانی دراز مدت، از شکم جامعه ی سرمايه داری زاده شده است."

به سخن ديگر، پس از سرنگونی دولت سرمايه داری و قبل از تحقق «سوسياليزم»، جامعه وارد مرحله ی ديگری می شود. اين جامعه ای است که در آن هنوز نه تنها "مزدبگير" وجود داشته، که نابرابری در دستمزدها و همچنين دولت نيز موجود است. زيرا که "تنها اندک زمانی است که جامعه، در پی دردهای زايمانی دراز مدت، از شکم جامعه ی سرمايه داری زاده شده است". اين نه مرحله ی «سوسياليزم» است و نه «کمونيزم»، که «مرحله ی گذار از سرمايه داری به سوسياليزم» نام دارد..

اما، برای گذار به «سوسياليزم» و رفع تضادهای جامعه «انتقالی» دو تکليف تاريخی بايد متحقق شود.

اول، تقسيم کار طبقاتی، زمينه عينی برای اقتصاد پولی و گرايش به سودجويی و ثروتمند شدن و کليه ی بازمانده های ايدئولوژيک بورژوازی بايد آگاهانه از بين بروند.

دوم، رشد تعيين کننده نيروهای مولده، در راستای ايجاد وفور اقتصادی و رها کردن مردم جهان از کار مشقت بار، بايد در سطح جهانی تحقق يابد.

طی اين دوره که تکاليف تاريخی فوق در شرف تحقق هستند، توليد کالائی، طبقات اجتماعی و «دولت» نيز بايد رو به زوال گذارند. باید تاکید شود که در مرحله ی انتقال، نقش «ديکتاتوری انقلابی پرولتاريا» به مثابه «دولت کارگری»، صرفاً در جهت تضمين عدم

 

بازگشت طبقه ی حاکم و تنظيم فعاليت های اقتصادی است

 

ادامه دارد

 

 

 

منبع: سايت ديدگاه

@ كپي رايت: اين مطلب ویژه ماهنامه دیدگاه سوم تهيه شده است. بازتكثير آن تنها با قيد منبع مجاز است.




نسخه‌ی چاپی  
ارسال اين مطلب به دوستان

در آرشيو سايت ديدگاه:
مطالب ديگر از
مازیار رازی:



در پیوند با این مطلب نظری ثبت نشده است.

  


[www.didgah.net] [email: irancrises@gmail.com] [© Didgah 1996]
بازچاپ مطالب سایت دیدگاه با ذکر منبع آزاد است.