شبکه‌ی دیدگاه: نیروهای سرنگونی‌طلب متحد شوید didgah      

صفحه‌ی نخست‌

حقوق بشر

يادداشت هفته

 پيوندها 

دوشنبه ۳ ارديبهشت ۱۳۹۷ - ۲۳ آوریل ۲۰۱۸



سايت ديدگاه


اگر عضو یکی از شبکه‌های زیر هستید می‌توانید این مطلب را به شبکه‌ی خود ارسال کنید:
فیس بوک Yahoo Google Twitter Delicious دنباله بالاترین

واژه کرماشان یا کرمانشاه و زبان کردی کرماشانی

گلمراد مرادي

 

 

اخیرا در سایت (مال په ر) کرمانشاه امروز مطلب کوتاهی را در رابطه با برسش و پیشنهاد خواننده سر شناس کرد قادر الیاسی، خواندم. متأسفانه یکی از هم وطنان عزیز البته بدون نام و نشان، مطلبی در پاسخ ایشان نگاشته بود که بنده را واداشت برای روشن شدن مسئله مختصرا به چند نکته اشاره کنم. اولا می خواستم این مطلب را به لهجه کرماشانی (یعنی لهجه گورانی از زبان کردی) بنویسم، ولی چون میدانم اکثر هموطنان گرامی کرد کرماشانی، فقط به زبان فارسی مدرسه را بپایان برده اند و قادر اند به این زبان بهتر بخوانند و بنویسند، بهمین دلیل اجازه دهید ادامه را نیز به فارسی بنویسم و آن را با آوردن شعری از شاعر بزرگ ایران حافظ آعاز نمایم.

 

"من از بیگانگان هرگز ننالم        که با من هرچه کرد آن آشنا کرد".

 

حالا ما هم از برخی از همسایگان که برای حق و حقوق بیشتر از ما و ازجمله بر تری خویش بر ما مبارزه می کنند، اگر چه به نا حق هم هست، نباید گله مند شویم، زیرا بقول حافظ با من هرچه کرد، آن آشنا کرد. ما باید ازخودی ها گله مند باشیم که به خاطر منافع فردی و یا واقعا به دلیل نا آگاهی دست به عملی می زنند و یا در باره مسائلی قضاوت می کنند که کمترین آگاهی در آن باره دارند و بدینوسیله نا خواسته بزرگ ترین ضایعه را برخود و بر ملت خویش وارد می آورند، بدون آنکه متوجه دامنه این فاجعه بشوند. آرزو می کردم، روزی ما به آن درجه از شعور اجتماعی دست می یافتیم که همانند آن دانشمند بزرگ و نامی ایران در قرون وسطا که نامش اکنون یادم نیست، ولی اکثر ما این پند آموزنده او را ورد زبان داریم، خاکی و افتاده می بودیم. گویا او گفته است: "من تا آنجا می دانم که هیچی نمی دانم"  (نقل به معنی). پس اگر ما درباره چیزی شک داریم و یا آن را نمی دانیم، سکوت اختیار کردن حفظ آبروی خود درملاء عام است. مطمئنا این کار در دراز مدت بسود خود و ملتمان خواهد بود. بقول سعدی شاعر نامدار شیرازی:

"من آنچه شرط بلاغ است با تو می گویم                                                                                               تو خواه از سخنم پند گیر و خواه ملال".

 

همانگونه که اشاره شد، اخیرا یکی از هموطنان دلسوز ما که شخصیت هنرمند و سرشناس و با نام و نشانی در مناطق گورانی زبان می باشد و آواز دلنشینش در هر محفلی بگوش میرسد و خود اهل استان کرماشان است و اکثر اوقات اگر مطلبی هم در باره ی مسائل اجتماعی و فرهنگی بیان می دارد، بی مورد نیست و نوشته هایش تا حدود زیادی با احساس مسئولیت و مستند هستند، پرسشی منظقی در تاریخ 18 آبان 1384 خورشیدی، طرح و پیشنهادی بدین مضمون به‌ سایت کرمانشاه‌ امروز ارسال نموده و گفته اند، نقل قول دقیق:

"با سلام! چرا در مورد اساتید، شعرا و هنرمندان خطه‌ کرماشان و ایلام گزارش ‌ تهیه نمی کنید؟ ترتیب دادن مصاحبه‌، چاپ اشعار کردی کلهری (کرماشانی) و نکاتی درباره تاریخ کهن این دیار فراموش شده‌ درحال حاضر لازم وضروری است".

بنظر بنده کرد منطقه کرماشان که عمری را در شناسائی تاریخ و زبان و رسم و رسومات و فرهنگ سرزمین خویش گذرانده ام، پرسش و پیشنهاد این خواننده معروف، درست ومنطقی است. البته گردانندگان سایت کرمانشاه امروز خودشان صاحب نظر اند که درج چه مطالبی در نشریه خویش سود مند می دانند و بیشتر موردعلاقه خوانندگان ارزیابی می کنند. اما یک نکته مهم همه ما را در برا بر  یک چیز مسئول می کند و آن پاسخ گوئی به مردم است. یعنی موظف هستیم در نشر و پخش حقیقت محض کوتاهی نکنیم نه مصلحت دانستن یا ندانستن یک موضوعی . بنظر بنده آن چیزی که آن هموطن گرامی، گویا مقیم کرماشان، درآن نشریه و در پاسخ به پرسش  آقای الیاسی آورده است، بیشتر جانب مصلحت را گرفته اند تا واقعیت. ایشان باصطلاح کاسه از آش داغ تر شده و بدون احساس مسئولیت در برابر نوشته نا درست خودشان به پرسش کننده در همان سایت حمله نموده و مطالبی را آورده اند، که اگر نمی آورد، بدون شک، اطرافیان خود ایشان، برایشان احترام بیشتری قایل می بودند و احتمالا آنگونه که امروز بعد از خواندن آن توضیحات "آب و آوو و گاو و گوو ایشان"، درباره او قضاوت می کنند، قضاوت نمی کردند. چه بسا این هموطن بزرگوار خودشان بخوبی می دانند، این نوع توجیه گری ایشان زیاد درست نیست ولی مصلحت دانسته اند، با بیان این مثال بچگانه مسئله مهمی را ماست مالی کنند. بهمین دلیل هم نام خود را در پایان مطلب نیاورده اند. با این وصف، برای آگاهی خوانندگان عزیز، یک جمله نقل قول شده ازایشان را دراینجا می آوریم. او بجای پاسخ منطقی به پرسش کننده، در نشریه آورده است:

" آقایی بانام الیاسی مطلبی داده اند و در آن از املای کرماشان استفاده کرده اند. این لفظ را روستاییانی به کار می برند که کردی صحبت می کنند نه کرمانشاهی هایی که بالهجه کرمانشاهی صحبت می کنند .مثلآ به آب می گویند آو به گاو می گویند گوو .لابد باید با همین دلیل بگوییم آب آوو است .در صورتی که اینجور نیست البته من دوست ندارم به این دعواهای بی ثمر وبی پایان وارد شده یا به آنها دامن بزنم ولی آنرا به صلاح مردم وتوسعه استان نمی دانم وبه نظر من کسانی به آن دامن زده ومی زنند که کاردیگری بلد نیستند و ازاین طریق سود می برند".

این بزرگوار بایستی بدانند که ضایعه این جمله بسیار بیشتر و فاجعه بار تر از آن مصلحتی است که ایشان میخواهند رعایتش کنند. البته اگر ایشان می دانستند و آگاهی ازتاریخ سرزمین خودرا بدست می آوردند، اولا به هم وطنان دگر اندیش اینگونه بی مسئولانه توهین نمی کردند "که کار دیگری بلد نیستند و از این طریق سود می برند"! دوما چه کسی دراین میان سود می برد؟ مصلحت جویان یا کسانی که میخواهند واقعیت را برای مردم روشن کنند؟ ایشان باید بعنوان کرماشانی متوجه می شدند که در همین شهر کرماشان یا به قول خودشان کرمانشاه در سال 1903 میلادی فقط 20 نفر لباس باصطلاح فارسی به تن داشته اند و به قول ایران شناس آلمانی، اسکارمن، فارس بوده اند. آنهم 8 نفر از آن 20 نفر کارمندان استانداری آندوره نیز کرد بوده اند و مجبور بودند لباس باصطلاح رسمی دولتی به تن کنند. پس بازهم بنا به نوشته این خارجی که زبان مارا مانند زبان مادریش حرف میزده و می نوشته و میخوانده، بقیه مردم حدود صد هزار نفری شهر کرماشان لباس کردی سلطه و زوون (زبون) و فقیانه و کلاه و دستمال کردی به سر و تن داشته اند و به کردی گورانی امروزی صحبت می کرده اند. یعنی مانند همان روستائیان کرد که ایشان با چندش از آنها نام می برد، بوده اند. اکنون امکان دارد همین هموطن مصلحت جو بگویند: "امروز ما پیش رفت کرده ایم و دیگر در شهر کرماشان لباس کردی نمی پوشیم". باید به ایشان عرض کنم که پیشرفت جامعه با عوض کردن فرم لباس نیست، بلکه باید نخست افکار در یک جامعه عوض شود و شیوه زندگی مردم سیر سعودی طی کرده و تغییر کند نه از دست دادن فرهنگ و زبان و رسم ورسومات یک جامعه. بعلاوه من نمی دانم وقتی شما یک واقعیتی را بیان کنید چه سود مادی می توانید از آن ببرید؟ چرا می خواهیم با یک چرخش قلم بی مسئولانه دیگران را سود جو و خود را از شر واقعیت خلاص کنیم؟ این یعنی چه؟! باعث تآسف است که ما تاچه اندازه تحت تآثیر فرهنگ ارتجاعی رضاشاهی قرار گرفته ایم که هنوز چنین می اندیشیم و گاهی مطلبی را بیان می داریم که خود مفهوم آن را درک نمی کنیم. من برای افکار این هموطن گرامی و ارجمند که فکر نمی کنم قصد بدی داشته اند و حتما با نا آگاهی مطلبی را بیان فرموده اند که نه بنده و آقای قادر الیاسی، بلکه هزاران هم وطن کرد کرماشانی دیگر را نگران می کنند، سخت افسرده خاطرم. احتمالا ایشان می خواسته اند که به اختلاف دامن زده نشود، ولی غافل از اینکه بیان همین مطالب بی سر و پا اختلاف بر انگیز است. من یک مثال بسیار ساده برای شما و همفکران عزیزتان در اینجا می آورم. در زمانهای پیشین، بویژه در دوره پهلوی ها تبلیغ می کردند که زبانهای کردی و آذری و غیره زبان دهاتی هاست و اگر کسی در شهر با این زبانها صحبت می کرد، در میان عوام، مسخره اش می نمودند. بنا براین  پدران و مادران بدبخت ما که خود فارسی نمیدانستند، فکر میکردند، اگر نامهای کردی را به یک شیوه ای عوض کنید، فارسی میشود و در هنگام بیان آن به ما نمی خندند! مثلا ما در همان اطراف کرماشان جاهائی داریم به نام چیابوران (معنای فارسیش تا آنجا که سواد بنده می رساند، یعنی کوه خاکستری) و یا چیازرد. گویا "کارمندان بزرگوار و با سواد اکابری ما" در آن دوره رضاخانی آن را در دفاتر دولتی چغابوران و چغازرد ثبت نموده و فکر می کرده اند که مثلا اگر حرف "ی را به غ" تبدیل کنید فارسی خواهد شد!! در صورتیکه چغا هیچ معنی نمی دهد، ولی چیا یعنی سینه کوه. اگر چغ می بود از واژه چیخ می آید و یعنی حصیر درشت بافی که برای دور سیاه چادر می بافند، اما چغا مسخره است و در هیچ فرهنگ نامه ای نیامده است. این نمونه ای از خروار و مثالهای دیگر که از حوصله این مطلب خارج است. پس بهتر است سعی نکنیم خود در آوردی نمائیم و به خود لطمه وارد آوریم. در مال په ر یا سایت "کامبادن" توضیح بسیار علمی و تاریخی از واژه کرماشان یا قرمسین نقل قول شده است و در اینجا لازم به تکرار نیست. امیدوارم عزیزان هموطن بدانند که کرماشان مرکز کردستان ایران است و لهجه کردی گورانی و کلهری ریشه زبان کردی هستند و قدمت لهجه سورانی زبان کردی به دویست سال پیش و لهجه کرمانجی به دوره احمدیخانی بر می گردد که حدود سیصد سال پیش است. اما نوشتار زبان کردی لهجه کرماشانی یا بقول این هموطن عزیزمان لهجه روستاییان بیش از هفتصد سال سند در دست دارد و حدود دو هزار سال سابقه تکلم دارد. لهجه کردی کرماشانی و قصر شیرینی از دوران عروج ساسانیان به این طرف برای ما اثبات شده است. به علاوه همه کردهای سراسر کردستان نه فقط در ایران بلکه در کشورهای هم جوار به برادران و خواهران کرد کرماشانی خود افتخار می کنند و شهر کرماشان را در کنار دیار بکر و جزیره و سلیمانیه و اربیل و مهاباد از مراکز مهم فرهنگی کرد می شناسند. پس بجز همفکران این قبیل هموطنان کسی جرأت نمی کند و به خودش اجازه نمی دهد که بگوید کرماشانی ها کرد نیستند. این چنین طرز فکری خیلی عقب افتاده خواهد بود که واقعیتی را نفی کند. ما ادیبان و شاعران  و سیاستمداران بزرگی مانند یارمحمد خان کرماشانی، ابولقاسم لاهوتی، رهی معیری کرماشانی، شامی کرماشانی، پرتو کرماشانی، علی محمد افغانی، علی اشرف درویشیان و دیگران داشته و داریم. اگر لاهوتی و رهی معیری کرماشانی و یا درویشیان همانند شهریار آذربایجانی و امثال مجبور بوده و هستند که به فارسی شعر بسرایند و داستان بنویسند یکی به دلیل امکان تحصیل به زبان مادری نداشتن بوده و دیگری برای نشان دادن همبستگی ملیتهای ساکن سرزمین ایران می توانسته و می تواند باشد. امیدوارم در این باره بیشتر بیاندیشیم و بی مسئولانه قضاوت نکنیم.  با آرزوی پیروزی  و عدالت اجتماعی در جامعه خود ما و در جهان. اگر در این زمینه نیاز به توضیح و یا پاسخ به پرسشی باشد در حد سواد و توانائی در خدمت هموطنان واقع بین آماده ام.

هایدلبرگ 12 دسامبر 2005 میلادیDr.GolmoradMoradi@t-online.de

 

 

 

 

منبع: سايت ديدگاه




نسخه‌ی چاپی  
ارسال اين مطلب به دوستان

در آرشيو سايت ديدگاه:
مطالب ديگر از
گلمراد مرادي:



[تاریخ ارسال: 13 Sep 2009]  [ارسال‌کننده: خالو]  [  ]  
از اهمیتی که به این موضوع داده اید متشکرم
احساس مسئولیت شما را می رساند و وجدان اجتماعی شما
به اشخاصی مانند شما احتیاج دارد خطه جنوب کردستان چون این زبان و فرهنگ مختص کرمانشاه نیست از مندلی اغاز و تا قروه ادامه پیدا می کند
بژی کرماشان
  

[تاریخ ارسال: 12 Dec 2005]  [ارسال‌کننده: علی فلاح]  [ alighasr2005@yahoo.de ]  
متاسفانه در حق مردم کرد زبان این خطه چه در گذشته وچه درحال ظلم بسیار شده ومی شود.اصالت فرهنک این خطه با اظهار نظر غیر مسئولانه جنین افرادی که پیشرفت را در تغییر لباس می داند لوس نمی شود . برخورد منطقی ومستدل جنابعالی ودیگر فرهنک شناسان وفرهنک دوستان این امکان را فراهم می سازد تا نسل جدید این خطه با فرمنک بومی خود آشنا کردندوغافلان هم به خود آیند.   

  


[www.didgah.net] [email: irancrises@gmail.com] [© Didgah 1996]
بازچاپ مطالب سایت دیدگاه با ذکر منبع آزاد است.