دولت ایالات متحده آمریکا، این سیاست محاصره دریایی را در ونزوئلا تجربه کرده و مدتهاست که این سیاست را بر علیه کوبا نیز در پیش گرفته و اکنون نوبن ایران رسیده است.
این سیاست محاصره دریایی کشورهای نفتخیز، شاید کمهزینهتر از جنگ است و حتی اگر هم نتیجهاش طولانی باشد. آمریکا با اعمال چنین سیاستی علیه ونزوئلا موفق شد کنترل نفت این کشور را به کنترل خود درآورد و اکنون این سیاست را بر علیه ایران و کوبا نیز پیش گرفته است. بهخصوص صادرات نفت ایران عمدتا از طریق تنگه هرمز و خلیح فارس صورت میگیرد و کمابیش این امر در مورد واردات و صادرات نفت و کالای ایران نیز صدق میکند. بنابراین، اگر آمریکا این سیاست را جدیتر و پیگیرتر دنبال کند شاید کشورهای عربی منطقه خلیج فارس و همچنین برخی دولتهای غربی و قارههای دیگر نیز با او همراه باشند چرا که تجربه اخلال 40 روزه در تنگه هرمز، برای دولتهای سرمایهداری جهان تاثیرگذار بوده است و کمابیش اغلب کشورها و شرکتهای سرمایهداری و تجاری جهان را درگیر کرده است.
رییسجمهور ایالات متحده، اعلام کرد نیروهایی آمریکایی قصد دارند کشتیهایی را که به بنادر ایران وارد یا از آنها خارج میشوند، از دوشنبه ۱۳ آوریل-۲۴ فروردین، ساعت ۱۰ صبح به وقت شرق آمریکا(ساعت ۱۷ و ۳۰ دقیقه به وقت تهران) محاصره کنند.
پیشتر، ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، در بیانیهای این زمان را اعلام و بر «محاصره دریایی تمام ترافیک دریایی ورودی به بنادر ایران و خروجی از آنها» تاکید کرده بود. و به هیچ شناوری اجازه تردد به مقصد یا از مبدا بنادر ایران را نخواهد داد.
ترامپ دیروز یکشنبه اعلام، کرده بود محاصره تنگه هرمز از دوشنبه آغاز میشود؛ ایران دیگر قادر به فروش نفت نخواهد بود.
در مقابل محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی ایران و رییس هیات مذاکرهکننده با آمریکا در اسلامیآباد، در واکنش گفته اگر آمریکا بخواهد بار دیگر ایران را امتحان کند، درس بزرگتری خواهد گرفت. عباس عراقچی هم با بسیار نزدیکشدن به توافق در مذاکرات اسلامآباد هشدار داده که «دشمنی فقط دشمنی میآورد.» سپاه پاسداران نیز تهدید کرده که حضور هرگونه کشتی نظامی در تنگه هرمز را نقض آتشبس تلقی میکند و به آن واکنش نشان خواهد داد.
پاکستان، همچنان در تماس با جمهوری اسلامی و آمریکا است تا دو طرف را به بازگشت به میز مذاکره ترغیب کند.
والاستریت ژورنال در گزارشی میگوید ترامپ و مشاورانش در حال بررسی ازسرگیری حملات محدود نظامی به جمهوری اسلامی ایران، در کنار اعمال محاصره دریایی آمریکا در تنگه هرمز هستند.
دونالد ترامپ، یکشنبه شب به خبرنگاران گفت او اهمیتی نمیدهد که جمهوری اسلامی به میز مذاکره بازگردد یا نه چرا که «ارتش آنها از بین رفته است. موشکهای آنها تا حد زیادی کاهش یافته است. قابلیت تولید موشک و پهپاد تا حد زیادی از بین رفته است.»
ترامپ ادعا کرد وضعیت تنگه هرمز «در نهایت… اصلاح خواهد شد.» او افزود بهخاطر سیاستهای او در حوزه انرژی آمریکا اکنون نفت بیشتری از مجموع روسیه و عربستان سعودی تولید میکند.
ادعای عراقچی: تنها چند گام تا «تفاهمنامه اسلامآباد» فاصله داشتیم
عباس عراقچی، روز دوشنبه ۲۴ فروردین در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، مدعی شد که «تنها چند گام تا تفاهمنامه اسلامآباد فاصله وجود داشت» اما به گفته او «با زیادهخواهی، تغییر مداوم اهداف و تهدید به محاصره» این تفاهم به دست نیامد.
پیشتر جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، پس از شکست مذاکرات اسلامآباد گفته بود که «موضوعات را شفاف بیان کردیم، اما آنها تصمیم گرفتهاند که شرایط ما را نپذیرند.»
بر اساس گزارشها، عدم تفاهم بر سه موضوع ذخیره اورانیوم غنیشده و برنامه هستهای، رفع انسداد از تنگه هرمز، و آزادسازی داراییهای مسدود شده جمهوری اسلامی، مانع اصلی به نتیجه نرسیدن مذاکرات اسلام آباد بوده است.
جهش هفت درصدی و عبور قیمت نفت از ۱۰۰ دلار با اعلام محاصره دریایی ایران
همزمان با اعلام آغاز محاصره دریایی ایران از ساعات آینده، قیمت نفت در معاملات روز دوشنبه به بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسید.
بهای معاملات آتی نفت خام برنت پس از کاهش ۰.۷۵ درصدی در روز جمعه، با افزایش ۷.۳ درصدی به ۱۰۲ دلار و ۱۶ سنت در هر بشکه رسید. نفت وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز ۸.۴ درصد افزایش یافت و به ۱۰۴.۶۹ دلار در هر بشکه رسید.
خبرگزاری رویترز نوشته بازار اکنون تا حد زیادی به شرایط قبل از آتشبس بازگشته است با این تفاوت که عبور نفت از تنگه هرمز به طور کامل مسدود خواهد شد.
روابطعمومی سپاه
نزدیکشدن شناورهای نظامی به تنگه هرمز، نقض آتشبس تلقی میشود. نیروی دریایی سپاه، اعلام میدارد برخلاف ادعاهای کذب بعضی مقامات دشمن تنگه هرمز تحتکنترل و مدیریت هوشمند، با رعایت ضوابط خاص مربوط برای عبور بی ضرر شناورهای غیرنظامی باز است و برای شناورهای نظامی که تحت هر عنوان و هر بهانه، قصد نزدیک شدن به تنگه هرمز را داشته باشند، نقض آتشبس تلقی میشود و با شدت با آن برخورد سخت خواهد شد.
نخستوزیر بریتانیا در نشستی در سیام مارس در کنار مدیرعامل بیپی(چپ) و فرمانده عملیات نیروی دریای سلطنتی بریتانیا
مقام ناتو: بریتانیا هدایت «برنامهریزیها» برای بازگشایی تنگه هرمز را بر عهده دارد
تنها چند ساعت پس از آنکه دونالد ترامپ، از پیوستن کشورهای دیگر به محاصره تنگه هرمز توسط ایالات متحده خبر داد، یک مقام ناتو به سیبیاس نیوز گفت که بریتانیا در حال «رهبری برنامهریزیها» برای بازگشایی تنگه هرمز است.
سیبیاس نیوز، به نقل از این مقام ارشد نظامی ناتو نوشت که بریتانیا «تلاشهای برنامهریزیِ ائتلافی متشکل از بیش از ۴۰ کشور از سراسر جهان است که بسیاری از آنها عضو ناتو هستند» رهبری میکند و هدف این ائتلاف «بازگشایی تنگه هرمز و حفاظت از آزادی دریانوردی است.»
این مقام جزئیات دقیقی از چگونگی این اقدام ارائه نکرد، اما اظهار داشت: «آنها در حال بحث درباره این هستند که چه کاری را در چه زمانی انجام دهند، که این شامل استقرار پیشاپیشِ تجهیزات و داراییهای نظامی از همین حالا میشود.»
دونالد ترامپ در طول عملیات نظامی در ایران که انسداد تنگه هرمز از سوی جمهوری اسلامی را به دنبال داشت، به شدت از ناتو انتقاد کرده بود.
او یکشنبه شب نیز به خبرنگاران گفت که «من از ناتو بسیار ناامید هستم، آنها در کنار ما نبودند. ما تریلیونها دلار برای ناتو هزینه میکنیم و آنها برای (حمایت از) ما حضور نداشتند.»
وزارت دادگستری آمریکا به خریداران و فروشندگان نفت تحریمشده ایران هشدار داد
سرپرست وزارت دادگستری ایالات متحده، تاد بلانچ، هشدار داد که این وزارتخانه «با قاطعیت» خریداران و فروشندگان «نفت تحریمشده» جمهوری اسلامی ایران را «تحت پیگرد قانونی قرار خواهد داد.»
تاد بلانچ با بیان این مطلب در شبکه اجتماعی ایکس تاکید کرد که وزارت دادگستری «بهطور کامل» از رییسجمهوری ایالات متحده دونالد ترامپ، و ارتش آمریکا حمایت میکند.
او این مطلب را در تایید بیانیه دونالد ترامپ در شبکههای اجتماعی درباره مسدود کردن تنگه هرمز منتشر کرد.
تاد بلانچ از ۱۳ فروردین امسال و پس از آنکه آقای ترامپ، پم باندی را از سمت دادستانی کل ایالات متحده برکنار کرد، بهعنوان سرپرست وزارت دادگستری آمریکا مشغول به کار شد.
مکرون از استقرار قریبالوقوع یک نیروی چندملیتی دفاعی در تنگه هرمز خبر داد
امانوئل مکرون، رییسجمهور فرانسه اعلام کرد که این کشور بههمراه بریتانیا رهبری یک نیروی دریایی چندملیتی دفاعی در تنگه هرمز را برعهده خواهند گرفت.
مکرون امروز دوشنبه ۲۴ فروردین در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «در موزد تنگه هرمز، در روزهای آینده، همراه با بریتانیا، کنفرانسی با کشورهایی که آمادهاند در کنار ما به یک ماموریت چندملیتی صلحآمیز با هدف بازگرداندن آزادی کشتیرانی در این تنگه کمک کنند، برگزار خواهیم کرد.»
او افزود: «این ماموریت کاملا دفاعی، جدا از طرفهای درگیر در مناقشه، قرار است به محض فراهم شدن شرایط مستقر شود.»
بیانیه مکرون اندکی پس از آن منتشر شد که کییر استارمر نخستوزیر بریتانیا، اعلام کرد که این کشور به محاصره دریایی تنگه هرمز که قرار است از روز دوشنبه از سوی آمریکا علیه کشتیهای مرتبط با جمهوری اسلامی اعمال شود، نخواهد پیوست.
بریتانیا پیشتر کنفرانس مشابهی را در لندن رهبری کرده بود و مقامهای این کشور در روزهای اخیر به رسانهها گفته بودند که دور دیگری از مذاکرات بهزودی برگزار خواهد شد.
مکرون در پیام خود، همچنین نوشت: «هیچ تلاشی نباید فروگذار شود تا از طریق ابزارهای دیپلماتیک، بهسرعت به یک راهحل قوی و پایدار برای مناقشه در خاورمیانه دست یافت.»
او افزود: «برای این منظور، همه مسائل اصلی باید از طریق راهحلهای پایدار مورد رسیدگی قرار گیرند، چه در ارتباط با فعالیتهای هستهای و بالستیکی ایران، چه اقدامات بیثباتکننده آن در منطقه، چه ضرورت بازگرداندن هرچه سریعتر آزادی و جریان بدون مانع کشتیرانی در تنگه هرمز، و نیز ضرورت اطمینان از اینکه لبنان در چارچوب احترام کامل به حاکمیت و تمامیت ارضی خود به مسیر صلح بازگردد.»
محاصره دریایی؛ ابزاری برای درهمشکستن عرصه اقتصادی
در این گزارش تاکید شده است که ایالات متحده میتواند با استفاده از توان نیروی دریایی خود، یک محاصره کامل را علیه صادرات نفت و واردات کالاهای اساسی ایران اعمال کند. بر اساس این تحلیل، چنین اقدامی نه تنها اقتصاد ایران را به زانو در میآورد، بلکه فشار مضاعفی بر چین و هند بهعنوان اصلیترین خریداران نفت ایران وارد خواهد کرد تا آنها را مجبور به عقبنشینی از حمایتهای اقتصادی خود کند.
شباهت این راهبرد با فرآیندی است که منجر به تضعیف شدید دولت نیکلاس مادورو در ونزوئلا شد. اکنون این سیاست میتواند در قبال ایران تکرار شود. حضور ناو هواپیمابر «یواساس جرالد فورد» در خلیج در کنار ناو «آبراهام لینکلن» به عنوان ابزارهای اجرایی این تهدید معرفی شدهاند.
چین و هند، دو قدرت آسیایی که بیشترین وابستگی را به انرژی عبوری از خلیج دارند، با چالش بزرگی روبهرو هستند. محاصره دریایی میتواند منجر به بحران انرژی در این کشورها شود؛ امری که پکن آن را «راهزنی دریایی مدرن» و دهلی آن را «تهدید علیه امنیت انرژی» توصیف کردهاند.
مقامات جمهوری اسلامی در واکنشهای اولیه، هرگونه تلاش برای محاصره را «اعلان جنگ» تلقی کرده و بر حق خود برای دفاع از منافع ملی تاکید ورزیدهاند. اسماعیل بقایی، سخنگوی مرکز دیپلماسی عمومی، اعلام کرده است که ایران از تمامی ابزارهای خود برای مقابله با زیادهخواهیها استفاده خواهد کرد.
تلآویو که در خط مقدم تقابل نظامی با ایران و نیروهای نیابتی آن قرار دارد، از فشار حداکثری واشنگتن استقبال کرده و آن را تنها راه مهار تهدیدات هستهای و منطقهای تهران میداند.
نتانیاهو از سربازان اسرائیلی در خاک لبنان بازدید کرد
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، روز یکشنبه در جریان بازدید از نیروهای نظامی این کشور در جنوب لبنان گفت که نیروهای اسرائیلی تهدید حمله از سوی نیروهای گروه حزبالله را از بین بردهاند.
حضور او در خاک لبنان، در حالی است که آتشبس شکننده میان ایران و آمریکا همچنان برقرار است و تلاشهای تهران برای شامل شدن لبنان در توافق آتشبس بینتیجه مانده است. شماری از کشورهای اروپایی نیز خواستار توقف حملات اسرائیل به لبنان طی آتشبس دو هفتهای شدهاند.
ارتش اسرائیل حملات به بیروت، پایتخت لبنان را متوقف کرده و حملات متقابل آن با نیروهای شبهنظامی حزبالله در جنوب لبنان ادامه دارد.
نتانیاهو در ویدئویی که از سوی دفترش منتشر شد و او را در حالی که جلیقه ضدگلوله بر تن داشت و در میان سربازان نقابدار قرار گرفته بود نشان میداد، گفت: «جنگ ادامه دارد، از جمله در داخل منطقه امنیتی در لبنان.»
او افزود: «آنچه میبینیم این است که ما تهدید حمله از لبنان از طریق این منطقه امنیتی را خنثی کردهایم.» یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، او را در این بازدید همراهی کرده است.
هشدار سازمان جهانی غذا در مورد بروز بحران امنیت غذایی در لبنان
سازمان «برنامه جهانی غذا» که زیرمجموعه سازمان ملل به شمار میرود روز جمعه در بیانیهای در مورد «بحران امنیت غذایی» در لبنان به دلیل جنگ در ایران و پیامدهای آن هشدار داد.
به گفته آلیسون عُمان، مدیر بخش لبنان در برنامه جهانی غذا، این کشور دیگر فقط با بحران بیجاشدگی مردم روبهرو نیست، بلکه اکنون مجبور است با «بحران امنیت غذایی» هم دست و پنجه نرم کند.
در پی حمله مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران، حکومت ایران در حرکتی تلافیجویانه تنگه هرمز را عملا بست و با این کار راه صادرات نفت و گاز و کود به خارج از منطقه و واردات غلات و حبوبات به داخل منطقه را مسدود کرد.
به گفته خانم عمان، اکنون لبنان با بحرانی دوجانبه روبهروست، از یک سو بعضی بازارها بهویژه در جنوب این کشور کلا به تعطیلی کشیده شده، و از سوی دیگر کسب و کارها در بیروت زیر فشاری فزاینده است؛ بعضی از تجار و بازرگانان اعلام کردهاند که کمتر از یک هفته ذخیره مواد غذایی دارند.
همزمان، بازار جهانی انرژی نیز نشان میدهد به وعدههای آتشبس اطمینان ندارد. بالا ماندن قیمت برخی محمولههای فیزیکی نفت، احتیاط شدید شرکتهای کشتیرانی، ازدحام نفتکشها در خلیج فارس، و هشدار تحلیلگران مبنی بر اینکه حتی دو هفته آرامش برای پاک کردن صف کشتیها کافی نخواهد بود، همگی نشانه آن است که هرمز هنوز باز نشده، بلکه فقط بهطور موقت و محدود زیر نظارت سختگیرانه ایران نفس میکشد. وقتی هرمز هنوز در وضعیت نیمهتعطیل است و لبنان همچنان هدف بمباران قرار میگیرد، آتشبس موجود بیش از آنکه مقدمه صلح باشد، چارچوبی موقت برای مدیریت یک جنگ حلنشده به نظر میرسد.
به این ترتیب، منطقه وارد «پساجنگ» نشده، بلکه وارد مرحله تازهای از همان جنگ شده است؛ مرحلهای که در آن تهران با هرمز چانه میزند، اسرائیل با آتش و مذاکره همزمان پیش میرود، لبنان میان ویرانی و دیپلماسی معلق مانده، و آمریکا هنوز نتوانسته آتشبسی را که اعلام کرده، به ترتیبی پایدار و قابل اجرا تبدیل کند. اگر این روند در روزهای آینده مهار نشود، آتشبس دو هفتهای نه آغاز پایان بحران، بلکه فقط وقفهای کوتاه پیش از رویارویی بعدی خواهد بود.
سایر بازیگران بینالمللی
موضوع بازگشایی تنگه هرمز و عبور امن، آزادانه و مجانی شناورها و بهخصوص نفتکشها از این آبراه کلیدی، حالا به دغدغه سران بسیاری از دیگر کشورها هم تبدیل شده است.
از جمله کییر استارمر نخستوزیر بریتانیا، که در تماسی تلفتی با دونالد ترامپ رییسجمهور ایالات متحده، گامهای بعدی برای بازگشایی تنگه هرمز را به بحث گذاشت. به گفته دفتر نخستوزیری بریتانیا، کییر استارمر که قرار است امروز جمعه ۲۱ فروردینماه پس از دیدار از چهار کشور حوزه خلیج فارس به بریتانیا بازگردد، غروب پنجشنبه از دوحه قطر با دونالد ترامپ صحبت کرده است.
در همین روز، وزیر خارجه بریتانیا هم وضع تعرفه بر آبراههای بینالمللی را، با قانون دریاها در تضاد خواند.
ایوِت کوپر که در نشستی رسمی در لندن سخن میگفت، با تاکید بر اهمیت گشایش تنگه هرمز، گفت هیچ کشوری نمیتواند چنین آبراهی را ببندد؛ چراکه چنین اقدامی با اصول بنیادین قانون دریاها مغایرت خواهد داشت.
خانم کوپر، همچنین وضع تعرفه بر عبور و مرور از آبراههای بینالمللی را هم خلاف قانون دریا دانست و تأکید کرد که «معنای آزادی دریانوردی این است که کشتیرانی باید آزاد و بدون هزینه باشد.»
یوهان وادِفول وزیر خارجه آلمان هم با انتشار مطلبی در شبکه ایکس، نوشت در تماس تلفنی با عباس عراقچی همتای ایرانیاش «از تهران خواستم که ضمن احترام به مفاد آتشبس، در مذاکرات سازنده شرکت کرده و کشتیرانی امن و آزاد در تنگۀ هرمز را هم تضمین کند.»
کایا کالاس مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا هم با صدور بیانیهای، از همه طرفهای درگیر خواست که ضمن احترام و پایبندی به مفاد آتشبس، از آزادی کشتیرانی، و امنیت و بیهزینهبودن عبور کشتیها از تنگه هرمز، بر اساس قوانین بینالمللی اطمینان حاصل کنند.
با تاکید چندباره دونالد ترامپ بر باز بودن تنگه هرمز، بر اساس دادههای شرکتهایی که اطلاعات کشتیرانی را ثبت و دنبال میکنند، از زمان آغاز آتشبس بین ایران و آمریکا، تنها ۱۰ کشتی از تنگه هرمز عبور کردهاند که بیشترشان هم، با پرچم ایران تردد میکنند.
موضوع گشایش بدون هزینه این آبراه بهروی کشتیهای عبوری، حالا به یکی از اهداف و خواستههای اصلی ایالات متحده تبدیل شده و احتمالا در مذاکرات پیش روی دو کشور هم، از موضوعات اصلی مورد بحث خواهد بود.
این در حالی است که منتقدان عملیات نظامی آمریکا میگویند این آبراه کلیدی، اصولا تا پیش از حمله آمریکا به ایران، باز و امن بوده است.
نفتکش و کشتهای تجاری و سوخت تنگه هرمز
بنابر گزارشها بیش از ۴۲۵ نفتکش و کشتی سوخت و نزدیک ۲۰ کشتی حامل «الانجی» منتظر عبور از تنگه هرمز هستند و مجموع کشتیهای منتظر در منطقه به بیش از ۸۰۰ فروند رسیده است.
جمهوری اسلامی، کنترل ویژه به عبورهای کشتیها از تنگه هرمز دارد و به همین دلیل، تحلیلگران نسبت به جایگزین شدن عبور کنترلشده از سوی جمهوری اسلامی با کشتیرانی آزاد در تنگه هرمز هشدار دادهاند.
آمار ۴۱ روزه حملات و رهگیریها
در طول ۴۱ روز از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی و پاسخهای تهران در منطقه خلیج فارس از ۹ اسفند، امارات بیشترین تعداد حملات را ثبت کرده است و پس از آن کویت، عربستان سعودی، بحرین، قطر و اردن قرار دارند؛ در حالی که عمان کمترین میزان تهاجم را گزارش کرده است.
وزارت دفاع امارات ۲۰ فروردین اعلام کرد از آغاز حملات ایران، در مجموع ۵۶۳ موشک – از جمله ۵۳۷ موشک بالستیک، به همراه ۲۶ موشک کروز – و دو هزار و ۲۵۶ پهپاد رهگیری شدهاند و در همین روز، حادثه جدیدی ثبت نشده است.
ارتش کویت نیز اعلام کرد پهپادها، تاسیسات حیاتی این کشور را هدف قرار دادهاند؛ یک روز پس از آن که گزارش شد از آغاز حملات حکومت ایران، ۳۶۹ موشک – شامل ۳۵۴ موشک بالستیک و ۱۵ موشک کروز – به همراه ۸۴۸ پهپاد، رهگیری شدهاند.
ریاض تا شامگاه ۲۰ فروردین آمار بهروزشدهای ارائه نکرده است، اما بر اساس جمعبندی آناتولی از دادههای وزارت دفاع و شبکه دولتی «الاخباریه»، دستکم ۱۰۴ موشک و ۹۱۶ پهپاد در عربستان سعودی رهگیری شدهاند.
نیروی دفاعی بحرین اعلام کرد از آغاز حملات، ۱۹۴ موشک و ۵۱۵ پهپاد را رهگیری و منهدم کرده است و به هفت پهپاد جدید نیز اشاره کرد.
قطر آمار بهروزشدهای منتشر نکرده، اما بر اساس جمعبندی آناتولی از دادههای وزارت دفاع این کشور، دستکم ۲۲۷ موشک، ۱۱۱ پهپاد و دو جنگنده، این کشور را هدف قرار دادهاند.
بر اساس دادههای ارتش اردن که بهوسیله آناتولی گردآوری شده، ۲۹۱ موشک و پهپاد، از آغاز جنگ این کشور را هدف قرار دادهاند.
عمان نیز آماری رسمی منتشر نکرده، اما بر اساس دادههای خبرگزاری عمان، دستکم ۱۹ پهپاد این کشور را هدف قرار دادهاند.
انتشار آمارهای جدید از ابعاد جنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی
با اجرایی شدن آتشبس در جنگ ایران در اوایل صبح چهارشنبه، آمارهای بیشتری درباره کارزار ۴۰ روزه مشترک اسرائیل و آمریکا علیه جمهوری اسلامی منتشر میشود.
بر اساس گزارش رسانههای اسرائیلی، در این مدت، جمهوری اسلامی حدود ۶۵۰ موشک بالستیک به سوی اسرائیل شلیک کرد که بر اساس اعلام ارتش، بیش از نیمی از این موشکها کلاهکهای خوشهای حمل میکردند.
این موشکها در نزدیکی زمین هدف، بمبهای کوچک را بهطور غیرهدفمند در مناطق وسیع پخش میکنند.
این حملات موشکی ۲۰ غیرنظامی اسرائیلی و اتباع خارجی را در اسرائیل کشت، بههمراه چهار فلسطینی در کرانه باختری. طبق اعلام وزارت بهداشت اسرائیل، بیش از هفت هزار نفر در اسرائیل زخمی شدند.
روند کاهشی پرتاب موشکها از ایران
تایمز اسرائیل نوشت که در روز اول جنگ، تهران حدود ۸۰ موشک به سوی اسرائیل شلیک کرد. روز بعد، جمهوری اسلامی حدود ۶۰ موشک شلیک کرد، و در روز سوم، حدود ۳۰ موشک. در طول هفتههای بعد و تا روز پایانی جنگ، ایران بهطور میانگین روزانه ۱۰ تا ۲۰ موشک شلیک کرد.
در مجموع، دستکم ۱۶ موشک با کلاهکهای متعارف، با صدها کیلوگرم مواد منفجره، به مناطق مسکونی در اسرائیل اصابت کردند و خسارات گستردهای بهبار آوردند.
همچنین حدود ۵۰ مورد اصابت موشکهای دارای کلاهکهای خوشهای با صدها نقطه اصابت جداگانه به مناطق مسکونی ثبت شد.
تمام ۲۴ کشته ناشی از حملات موشکی ایران غیرنظامی بودند، و همه بهجز دو نفر در داخل پناهگاههای بمب نبودند. مهمات خوشهای ۱۰ نفر را و موشکهای متعارف ۱۴ نفر را کشت. همچنین طبق اعلام فرماندهی جبهه داخلی، بیش از پنج هزار و ۵۰۰ اسرائیلی به دلیل آسیب به خانههایشان بر اثر این حملات آواره شدند.
حملات اسرائیل و تواناییهای باقیمانده جمهوری اسلامی
به گفته ارتش اسرائیل، نیروی هوایی این کشور در طول جنگ بیش از ۱۸ هزار بمب در بیش از هزار موج حمله بر خاک ایران فرو ریخت.
طبق اعلام ارتش اسرائیل، بیش از ۱۰ هزار و ۸۰۰ حمله جداگانه علیه بیش از ۴ هزار هدف انجام شد، از جمله سامانههای دفاع هوایی، پرتابگرهای موشک بالستیک، سایتهای تولید تسلیحات، تاسیسات هستهای، مقرهای مختلف، و فرماندهان و رهبران نظامی.
بر اساس آمار ارتش اسرائیل، جنگندههای نیروی هوایی اسرائیل حدود ۸ هزار و ۵۰۰ پرواز به ایران انجام دادند و ارتش آمریکا نیز اعلام کرد که بهتنهایی بیش از ۱۳ هزار حمله علیه اهداف نظامی ایران انجام داده است.
طبق اعلام ارتش، اسرائیل حدود ۶۰ درصد از ۴۷۰ پرتابگر موشک بالستیک برآوردشده ایران نابود یا از کار افتاده شدند. حدود ۲۰۰ پرتابگر در حملات نابود شدند و ۸۰ مورد دیگر پس از آنکه نیروی هوایی اسرائیل ورودی تونلهای تاسیسات زیرزمینی محل نگهداری آنها را هدف قرار داد، غیرعملیاتی محسوب شدند.
در آغاز جنگ، ارتش اسرائیل برآورد کرده بود که ایران دو هزار و ۵۰۰ موشک بالستیک دارد. مقامات اطلاعاتی ارتش اخیرا گفتند که برآورد میکنند ایران هنوز حدود هزار موشک دارد که قادر به رسیدن به اسرائیل هستند.
علاوه بر این، ارتش ارزیابی کرده است که حملاتش حدود ۸۵ درصد از سامانههای دفاع هوایی و شناسایی ایران را نابود کرده است. بیش از ۳۰۰ هدف مرتبط با دفاع هوایی ایران، از جمله پرتابگرهای موشکی و رادارها، هدف قرار گرفتند.
با این حال، مهمترین ضربه به صنعت تولید تسلیحات ایران وارد شد، بهطوری که ارتش اسرائیل گزارش داد تمام سایتهای کلیدی مورد استفاده برای توسعه سلاحهایی که اسرائیل را تهدید میکنند هدف قرار گرفتهاند. هزاران هدف مرتبط با صنعت تولید نظامی ایران نابود شدند.
اسرائیل گفته است که این حملات خسارت قابل توجهی به صنعت تولید موشکهای بالستیک ایران وارد کردهاند، و در نتیجه، این کشور در حال حاضر قادر به تولید هیچ موشک جدیدی نیست.
حملات علیه برنامه هستهای جمهوری اسلامی
در حالی که اسرائیل چندین حمله به تأسیسات هستهای جمهوری اسلامی در طول این درگیری و همچنین در جنگ ۱۲ روزه در سال گذشته انجام داد، تلاش علیه برنامه هستهای ایران توسط ایالات متحده هدایت میشد. این شامل مسئله ذخیره بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده ۶۰ درصدی ایران بود، که مقامات اسرائیلی گفتهاند برای ساخت ۱۱ بمب هستهای کافی است.
از جمله سایتهای هستهای که ارتش اسرائیل در طول جنگ هدف قرار داد عبارت بودند از: کارخانه تولید کیک زرد در نزدیکی شهر مرکزی یزد؛ راکتور آب سنگین اراک؛ یک سایت تحقیق و توسعه هستهای در دانشگاه مالک اشتر در تهران؛ یک تاسیسات در مجتمع نظامی پارچین؛ و یک سایت زیرزمینی مخفی در حومه تهران که ارتش اسرائیل گفت ایران بخش زیادی از برنامه هستهای خود را پس از جنگ ژوئن به آنجا منتقل کرده بود.
خسارات اقتصادی
اسرائیل در هفتههای پایانی جنگ با هدف وارد کردن خسارات مالی گسترده به جمهوری اسلامی به بمباران «اهداف اقتصادی» در ایران روی آورد. این اهداف شامل زیرساختهای اصلی گاز ایران در جنوب کشور؛ دو کارخانه بزرگ فولاد ایران؛ چندین تأسیسات پتروشیمی؛ و ۱۰ بخش و پل کلیدی راهآهن بودند.
ارتش اسرائیل گفته است که تأسیسات پتروشیمی برای تولید مواد مورد استفاده در موشکهای بالستیک بهکار میرفتند، و بخشهای راهآهن و پلها توسط ایران برای جابهجایی سلاح استفاده میشدند. اما مقامات امنیتی اسرائیل گفتند که این حملات همچنین با هدف وارد کردن خسارت اقتصادی به ایران انجام شدهاند.
حذف رهبری نظامی جمهوری اسلامی
حملات آغازین اسرائیل به ایران در نهم اسفند، به گفته ارتش اسرائیل، رهبر پیشین ایران، علی خامنهای، رهبر وقت جمهوری اسلامی، را کشت و طی ۴۰ ثانیه ۴۰ فرمانده ارشد نظامی دیگر را از میان برداشت. افراد دیگری در طول هفتههای بعد کشته شدند.
فرماندهان و چهرههای ارشد کشتهشده شامل علی شمخانی مشاور ارشد نظامی خامنهای، محمد پاکپور فرمانده سپاه پاسداران، علیرضا تنگسیری فرمانده نیروی دریایی سپاه، مجید خادمی رییس اطلاعات سپاه، غلامرضا سلیمانی فرمانده نیروی بسیج، علی محمد نائینی سخنگوی سپاه، علی لاریجانی دبیر شورای امنیت ملی، عزیز نصیرزاده وزیر دفاع، حسین جبلعاملیان رییس سپند، و محمد شیرازی دبیر نظامی خامنهای بودند.
همچنین دهها افسر ارشد و میانی دیگر نیز توسط اسرائیل کشته شدند. ارتش اسرائیل برآورد کرده که حدود پنج هزار سرباز ایرانی هم در حملات اسرائیل کشته شدهاند، بههمراه دهها هزار نفر دیگر که زخمی شدهاند، که بسیاری از آنها اعضای نیروهای امنیت داخلی و نیروی شبهنظامی بسیج بودهاند.
مقام وزارت نفت: «ما در تمام زنجیرههایمان در پالایشگاهها، خطوط انتقال و انبارهای نفت و سوختگیری هواپیما مورد تهاجم قرار گرفتیم!»
وب سایت بسیج دانشجویی جمهوری اسلامی به نقل محمد صادق عظیمیفر، معاون وزیر نفت و مدیرعامل شرکت پالایش و پخش فرآوردههای نفتی گزارش داده که تمام زنجیره صنعت پالایش ایران هدف حملات آمریکا و اسرائیل قرار گرفته است. وی گفته است«ما در تمام زنجیرههایمان در پالایشگاهها، خطوط انتقال و انبارهای نفت و سوختگیری هواپیما مورد تهاجم قرار گرفتیم و در طول جنگ، تاسیسات ما در اقصی نقاط کشور بهطور مکرر مورد حمله قرار گرفت.تقریبا در تمام تاسیساتی که آسیب دیده است، همان روز بعد نیروهای ما مستقر شدند و پیمانکاران مربوطه فراخوان شدند و کار بازسازی شروع شده است. بهعنوان مثال، در انبار نفت شهرری نزدیک به ۲۰۰۰ نیرو مشغول بازگردانی تاسیسات انتقال و ذخیرهسازی هستند.»
وی در ادامه به مجموعه پالایشگاه لاوان اشاره کرد و گفت که پس از حمله، به فوریت برنامه بازگردانی تاسیسات در چند فاز تدوین شد» و «اکنون اکیپهای مختلفی برای آواربرداری و جایگزینی تجهیزات آسیبدیده مستقر شدهاند.» وی پیشبینی کرد که «در عمده تاسیسات آسیبدیده پالایش و پخش، ظرف یک تا دو ماه میتوانیم به ۷۰ تا۸۰ درصد ظرفیت قبل برگردیم و در ادامه در یک فاز میانمدت و بلندمدتتر میتوانیم به ۱۰۰ درصد ظرفیت قبل از تهاجم دست پیدا کنیم.»
روایت پزشکی قانونی از ابعاد تلفات جنگ؛ احراز هویت هزاران کشته در ایران
رییس سازمان پزشکی قانونی اعلام کرد که در جریان جنگ اخیر، پیکر سه هزار و ۳۷۵ نفر از کشتهشدگان «با استفاده از روشهای علمی و تخصصی شناسایی و تعیین هویت شده است.»
بر اساس این اعلام از مجموع این افراد، دو هزار و ۸۷۵ نفر مرد و ۴۹۶ نفر زن بودهاند؛ آماری که تصویری دقیقتر از ترکیب جنسیتی کشتهشدگان ارائه میدهد.
این نهاد جزئیاتی درباره نظامی یا غیرنظامی بودن این افراد منتشر نکرده است.
با این حال وبسایت مجموعه فعالان حقوق بشر، هرانا، پیشتر با انتشار آمار مشابهی از میزان کشتهشدگان، نوشته بود که بیش از یک هزار و ۷۰۰ نفر از کشتهشدگان غیرنظامی بودهاند و دستکم ۲۵۴ کودک نیز در میان قربانیان قرار داشتهاند.
هرانا گفته بود که این دادهها را از گزارشهای میدانی، منابع محلی، منابع پزشکی و امدادی، شبکههای جامعه مدنی، منابع متنباز و بیانیههای رسمی بهدست آورده است.
خسارت ۳۰ هزار میلیارد تومانی شرکتهای هواپیمایی ایران در پی جنگ
صنعت هوانوردی مسافربری ایران در جریان ۴۰ روز جنگ اخیر با خسارتی معادل ۳۰ هزار میلیارد تومان مواجه شده و طبق گزارش خبرگزاری ایلنا، آسیبهای وارده به ناوگان تجاری حتی از بخش نظامی نیز پیشی گرفته است. در این میان شرکتهای ماهان، ایرانایر و زاگرس بیشترین ضربه را متحمل شدهاند و گزارشهای غیررسمی از نابودی کامل ۲۰ هواپیما و آسیبدیدگی ۴۰ فروند دیگر حکایت دارد.
مقصود اسعدی سامانی، دبیر انجمن شرکتهای هواپیمایی ایران، با اشاره به خسارت ۳۰ هزار میلیارد تومانی دفاتر هواپیمایی طی ۴۰ روز جنگ، تاکید کرد که تنها از بابت عدمالنفع جابهجایی مسافران نوروزی، روزانه بیش از ۷۰۰ میلیارد تومان خسارت به این بخش وارد شده است.
عفو بینالملل در هزارمین ساعت قطع اینترنت: این یک مسئله حقوق بشری است
سازمان عفو بینالملل، در هزارمین ساعت قطع اینترنت در ایران توسط حکومت، اعلام کرد این یک مسئله حقوقبشری است و مقامات جمهوری اسلامی باید فورا دسترسی به اینترنت را برقرار کنند.
در این بیانیه که روز جمعه، ۲۱ فروردین، منتشر شد، این نهاد حقوق بشری تأکید کرد «مردم ایران بیش از هزار ساعت است که در تاریکی دیجیتال زندگی کردهاند. دسترسی به اینترنت یک حق اساسی بشر است و در زمان درگیریها امری حیاتی و غیرقابل جایگزین محسوب میشود. مقامات باید فورا دسترسی به اینترنت را برقرار کنند.»
دفتر بریتانیای این سازمان حقوقبشری نیز نوشت: «هزار ساعت بدون اینکه بتوانید با خانوادهتان تماس بگیرید، هزار ساعت بدون خبر از دنیای بیرون، هزار ساعت بدون دسترسی به اطلاعات ضروری؛ ۹۰ میلیون نفر در ایران اکنون هزار ساعت را در تاریکی دیجیتال گذراندهاند.»
جمهوری اسلامی ایران در روز نخست حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در نهم اسفند ۱۴۰۴، اولین اقدامشان این بود که اینترنت و دیگر راههای تماس با خارج از کشور را برای مردم قطع کرد و بهرغم گذشت ۴۲ روز از سلب این حق اساسی، همچنان بدون هیچ توضیحی، آن را مسدود نگه داشته است.
قطع اینترنت در ایران، روز ۱۶ فروردین ماه از نظر گستردگی و زمان از تمام نمونههای مشابه سبقت گرفت و به مقام «طولانیترین قطع اینترنت کشوری» در جهان رسید.
جلوگیری از دسترسی مردم به اینترنت در میانه جنگ در حالی است که مقامات و افراد نزدیک به حکومت یا کسانی که حکومت خود با واگذاری «سیمکارت سفید» انتخاب میکند، همچنان به اینترنت دسترسی دارند.
این نکتهای است که از چشم شهروندان عادی در کشور دور نمانده و با فرارسیدن آتشبس دو هفتهای که دو روز پیش آغاز شد، بلافاصله اعتراض آنها را به دنبال داشته که اگر جنگ بهانه قطع اینترنت بود، اکنون دیگر این بهانه وجود ندارد.
تداوم قطع اینترنت از منظر اقتصادی نیز ابعادی بسیار سنگین برای اقتصاد ایران داشته است. بر اساس یک محاسبه مقدماتی، ادامه قطع اینترنت در این مدت به معنای زیانی حدود ۲۰ هزار میلیارد تومان برای اقتصاد دیجیتال و حدود ۲۰۰ هزار میلیارد تومان برای اقتصاد کلان است.
این محاسبه البته یک برآورد ساده بر اساس رقمهای اعلامشده از سوی خود مقامهای جمهوری اسلامی در دوره جنگ ۱۲ روزه است است و همه ابعاد خسارت کنونی را نشان نمیدهد.
هشدار در مورد جهش تورمی و عبور تورم از مرز ۱۰۰ درصد
تشدید کسری بودجه، انباشت مشکلات ساختاری اقتصاد ایران و جنگ باعث شده رسانهها نسبت به عبور تورم از مرز ۱۰۰ درصد هشدار بدهند.
وبسایت اقتصادی اکوایران، در همین رابطه نوشته با فرض تداوم التهاب تورمی سهماهه پایانی ۱۴۰۴، تورم سالانه میتواند به حدود ۱۲۰.۵ درصد و تورم نقطهبهنقطه به ۱۴۱.۳ درصد برسد.
این رسانه اقتصادی یک سناریوی میانه را نیز در نظر گرفته و نوشته با ادامه روند متوسط سال گذشته، تورم سالانه حدود ۷۹.۸ درصد و تورم نقطهبهنقطه نزدیک به ۷۱.۸ درصد برآورد میشود.
به باور بسیاری از کارشناسان، شرایط اقتصاد امروز اجازه تداوم روند سال گذشته را نخواهد داد و متغیرهایی از جمله هزینههای تحمیلشده به واسطه جنگ، زمینهساز جهش تورم خواهد بود.
دادههای رسمی مرکز آمار نیز نشان میدهد تورم سالانه در اسفند ۱۴۰۴ به ۵۰.۶ درصد و تورم نقطهبهنقطه به ۷۱.۸ درصد رسیده بود. در این گزارش، همچنین اعلام شده که تورم خوراکیها از مرز ۱۱۲ درصد گذشته است.
این آمار نشان میدهد ورود اقتصاد ایران به سال ۱۴۰۵ با فشار تورمی سنگینی همراه بوده است.
تاثیر محاصره دریایی بر تجارت و اقتصاد ایران
براساس آمارهای منتشر شده گمرگ ایران، این کشور در سال 1404، حدود ۱۵۰ میلیون تن کالای غیرنفتی به ارزش تقریبی ۵۲ میلیارد دلار صادر کرده است. براساس همین گزارشها، این کشور حدود ۴۱ میلیون تن کالا یعنی چیزی به ارزش ۵۸ میلیارد دلار وارد کرده است. بخش اعظم این تبادلات تجاری از بندرهای جنوبی ایران بوده است.
هنوز مشخص نیست این محاصره به چه صورت انجام میشود، این که آمریکا خط قرمز را کجای دریا میکشد، و تا چه وقت این شرایط ادامه پیدا میکند.
درباره صادرات نفتی، اگر محاصره در حد چند روز یا دو تا سه هفته ادامه پیدا کند، تاثیرش احتمالا خیلی محدود خواهد بود، چرا که به گفته تانکرترکرز، ایران حدود ۲۱ میلیون بشکه نفت را در چند نفتکش در دریای عمان نگه داشته است که معادل ۱۰ روز تا دو هفته صادراتش است.
اگر محاصره درازمدت باشد، ایران ممکن است بتواند بخشی از صادراتش را از طریق بندر جاسک در شرق تنگه هرمز انجام دهد که گفته میشود ظرفیت اسمیاش حدود یک میلیون بشکه در روز است، ولی عملا بارگیری و صادرات از این بندر در حد چند ۱۰ هزار بشکه در روز بوده است. مشخص نیست که چهقدر طول بکشد تا ایران بتواند صادرات از این بندر را بالا ببرد و آیا واقعا از این راه میشود محاصره را دور زد یا نه.
ولی اگر آمریکا بتواند کاملا صادرات دریایی نفت ایران را متوقف کند، با قیمتهای فعلی چیزی حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیون دلار در روز(۷۰ تا ۹۰ میلیارد دلار در سال) به اقتصاد ایران ضرر خواهد زد.
طبق آمار گمرک، ایران سال گذشته خورشیدی، ۱۵۰ میلیون تن کالا به ارزش ۵۱ میلیارد دلار صادر کرد. از این مقدار، از نظر ارزش، حدود نصفش به چهار کشور همسایه، عراق و امارات و ترکیه و افغانستان، صادر میشود و بخشی از این صادرات، مخصوصا مواد غذایی، به صورت زمینی انجام میشود.
ولی بخش اعظم صادرات غیرنفتی، مخصوصا از نظر وزنی، محصولات پتروشیمی، مواد معدنی، فلزات، کود شیمیایی و چیزهایی از این دست هستند که مقصد اکثرشان چین و کشورهای آسیایی است، بعضی هم از طریق امارات انجام میشوند.
ایران ممکن است بتواند بخشی از صادراتش را به بندر چابهار در جنوب شرق کشور در سواحل دریای عمان، منتقل کند ولی ظرفیت اسمی این بندر فعلا فقط حدود هشت میلیون تن در سال است که طبق آمارها در سال ۱۴۰۲ حدود نصف این ظرفیت استفاده شده است؛ یعنی این مسیر برای جبران بسته شدن تنگه هرمز کافی نیست.
سئوال اساسی این است که چه کالاهایی از این محاصره معاف میشوند، چون از نزدیک به ۴۰ میلیون تن واردات سالانه ایران، حدود ۲۵ میلیون تن محصولات کشاورزی، مواد غذایی، روغن و خوراک دام هستند.
از نظر ارزش هم حدود ۶۰ درصد واردات ایران از ترکیه و امارات بوده است که مخصوصا در مورد امارات باید دید این محاصره و کلا جنگ چه تاثیری روی این تجارت میگذارد.
ایران ممکن است بتواند بخشی از وارداتش را زمینی، از کشورهای حاشیه خلیج فارس یا از بندر چابهار، انجام بدهد، ولی نه همه آن را؛ تازه اگر آمریکا جلوی رفتوآمد به این بندر را نگیرد.
شایان ذکر است که از قطعات خودرو گرفته تا لوازم خانگی و محصولات الکترونیکی، همه عموما از طریق بندرهای جنوبی ایران وارد میشوند و اختلال یا توقف آن ممکن است باعث کمیابی و گرانی آنها و ضربه به صنایع شود.
علاوه بر اینها، سالانه حدود ۲۰ میلیون تن کالا از ایران هم ترانزیت میشود، عموما به افغانستان و آسیای میانه. یعنی کالا از بندرهای ایران وارد میشود و سپس به این کشورها فرستاده میشوند، یا بالعکس.
اگر قرار باشد که محاصره هفتهها و ماهها ادامه پیدا کند، حتی اگر مواد غذایی و دارو مستثنی شوند، کاهش شدید درآمد ارزی میتواند به افزایش کسری بودجه و نرخ ارز منجر شود.
کاهش واردات یا افزایش هزینههای آن هم که باعث کمیابی و گرانی یک سری محصولات، از لوازم خانگی و خودرو گرفته تا لباس و محصولات الکترونیکی، میشود و یک سری از صنایع ایران بهشدت ضربه میخورند.
به این رقم، باید ضرر ناشی از کاهش واردات مواد و قطعات اولیه و در نتیجه کاهش تولید و درآمد صنایع را هم اضافه کرد که میتواند معادل دهها میلیارد دلار دیگر باشد.
به عبارت دیگر، اگر محاصره دریایی ادامهدار باشد، میتواند مستقیما درآمد صادراتی ایران را سالانه حدود ۱۰۰ میلیارد دلار کاهش دهد که معادل یک چهارم تولید ناخالص داخلی ایران است.
ولی محاصره دریایی یک عملیات نظامی است و شاید با اقدامهای تلافیجویانه ایران نظیر بستن تنگه هرمز روی کشتیهای همسایگان و حتی از سرگیری حملات به تاسیسات آنها مواجه شود. همین باعث میشود تصور محاصره دریایی طولانیمدت ایران در کنار عادی شدن وضعیت تردد دریایی برای کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس دشوار باشد.
در چنین شرایطی، بسته ماندن این آبراهه کلیدی باعث بالا ماندن قیمت جهانی نفت، انرژی، فلزات، محصولات پتروشیمی، کود شیمیایی و اقلام اساسی دیگری شود که به اقتصاد تقریبا همه کشورهای جهان فشار میآورد.
نتیجهگیری
با شکست مذاکرات ۲۱ ساعته آمریکا و ایران در اسلامآباد، بحران خاورمیانه از بامداد دوشنبه ۱۳ آوریل ۲۰۲۶ وارد مرحلهای تازه شد؛ مرحلهای که در آن واشنگتن اعلام کرده است از ساعت ۱۰ صبح به وقت شرق آمریکا، یعنی ۱۴:۰۰ به وقت گرینویچ، محاصره دریایی همه کشتیهای ورودی و خروجی از بنادر ایران را آغاز کرد. فرماندهی مرکزی آمریکا گفته است این اقدام شامل بنادر ایران در خلیج فارس و دریای عمان میشود، هرچند عبور کشتیها به مقصد بنادر غیرایرانی از تنگه هرمز، بنا بر اعلام آمریکا، مشمول این محدودیت نخواهد بود. در مقابل، سپاه پاسداران هشدار داده است نزدیک شدن شناورهای نظامی به تنگه هرمز میتواند نقض آتشبس تلقی شود.
پیش از این در همین روز، صدور اطلاعیهای به دریانوردان که دوشنبه توسط خبرگزاری «رویترز» مشاهده شد، نشان میداد که ارتش ایالات متحده کنترل دریایی را در آبهای خلیج، دریای عمان و دریای عرب در شرق تنگه هرمز اعمال میکند.
ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده «سنتکام» در اینباره اعلام کرد نیروهای تحت فرماندهی آن از دوشنبه 24 فروردین اعمال محاصره دریایی بر بنادر ایران را آغاز میکنند. «سنتکام» با اشاره به دستور رییسجمهوری آمریکا، اعلام کرد این محاصره شامل تمام کشتیهایی میشود که به بنادر و مناطق ساحلی ایران وارد یا از آن خارج میشوند و بدون توجه به تابعیت کشتیها اعمال خواهد شد.
بنا به اعلام این نهاد نظامی، این اقدام تمام بنادر ایران در منطقه خلیج، تنگه هرمز و دریای عمان را در بر میگیرد. سنتکام، همچنین تاکید کرد نیروهایش مانع عبور کشتیهایی که از تنگه هرمز به مقصد یا از مبدأ بنادر غیرایرانی تردد میکنند، نخواهند شد.
بر اساس گزارشی از وبسایت «جاست د نیوز»، واشینگتن برای این کار نیاز به تقویت حضور ناوهای جنگی و توانمندیهای هوایی، علاوه بر نیروهای تفنگدار دریایی خواهد داشت که هماکنون در منطقه حضور دارند.
بر اساس این گزینه، بهعنوان گام نخست، واشینگتن با مسدود کردن درآمدهای نفتی، اقتصاد ایران را فلج کرده و فشار دیپلماتیک بر چین و هند را از طریق قطع یکی از مهمترین منابع تامین نفت آنها افزایش میدهد، که همان سناریویی است که در ونزوئلا رخ داد.
محاصره دریایی، به واشینگتن این فرصت را میدهد که یک نظام نظارتی جامع بر فراز آبهای نزدیک به هرمز ایجاد کرده و کنترل فشردهای بر اقتصاد ایران اعمال کند. این همان اهرم تعیینکنندهای است که واشینگتن برای کنترل ذخایر اورانیوم غنیشده تهران و نابودی تاسیسات غنیسازی به آن نیاز دارد.
نیروهای آمریکایی بیش از 90 هدف را در جزیره خارک هدف قرار دادهاند. این حملات ممکن است مرحله نخست یک عملیات برای تسلط بر این جزیره و آمادهسازی صحنه نبرد باشد.
به گزارش «جاست د نیوز»، گزینه عملیات آبیخاکی همچنان مطرح است، و دو روش وجود دارد که نیروهای تفنگدار دریایی میتوانند از طریق آنها، عملیات را اجرا کنند: از راه دریا یا از طریق هوا، و به احتمال زیاد، ناو جنگی«یواساس تریپولی» گزینه اصلی برای اجرای یک حمله هوایی خواهد بود، بهطوری که نیروها سوار هواپیمای «وی-22» شده و در جزیره خارک فرود میآیند.
گزینه دیگر از طریق دریا، است بهطوری که تفنگداران دریایی و تجهیزات با استفاده از قایقهای آبیخاکی به ساحل منتقل خواهند شد، و این تجهیزات ممکن است شامل سامانههای موشکی و سامانههای پدافند هوایی نیز باشد.
بازارهای جهانی نیز بلافاصله به این چرخش واکنش نشان دادهاند. پس از اعلام محاصره دریایی، بهای نفت بار دیگر از ۱۰۰ دلار برای هر بشکه گذشت و نگرانیها درباره موج تازهای از تورم و شوک انرژی شدت گرفت. همزمان، برنامه توسعه سازمان ملل هشدار داده است که اگر این جنگ ادامه یابد، بیش از ۳۲ میلیون نفر در جهان ممکن است به زیر خط فقر رانده شوند؛ هشداری که نشان میدهد بحران از سطح درگیری نظامی فراتر رفته و اکنون به تهدیدی برای معیشت میلیونها نفر، بهویژه در کشورهای فقیرتر، تبدیل شده است.
در همین حال، واکنش تهران به تهدید تازه واشنگتن با لحنی تحقیرآمیز همراه بود. شهرام ایرانی، فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی، تهدید دونالد ترامپ برای محاصره تنگه هرمز را «مضحک» خواند و گفت نیروهای دریایی ایران همه تحرکات ارتش آمریکا در منطقه را زیر نظر دارند. او تاکید کرد تهدیدهای رییسجمهور آمریکا برای محاصره دریایی ایران «بسیار مضحک و خندهدار» است؛ اظهاراتی که نشان میدهد تهران، دستکم در سطح رسمی، میکوشد تهدید جدید آمریکا را کماهمیت و غیرعملی جلوه دهد.
همزمان، فشارهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی نیز بر جامعه ایران تشدید شده است و بحرانهای اقتصادی، تورم، کاهش قدرت خرید، بیکاری گسترده و محدودیتهای اجتماعی شرایطی را رقم زدهاند که بخش بزرگی از مردم در وضعیت معیشتی دشوار قرار گرفتهاند، و در چنین بستری اعدامهای مخفیانه و گسترده نهتنها نقض آشکار حقوق انسانی است، بلکه به تخریب اعتماد عمومی و گسترش ترس در سطح جامعه میانجامد.
بهرام رحمانی
دوشنبه بیست و چهارم فروردین 1405-سیزدهم آوریل 2026
